پایگاه خبری همدان نیوز

همدان این روزها رونق ساخت‌وساز را تجربه می‌کند؛ از بیشتر خیابان‌های شهر که عبور می‌کنیم، عملیات ساخت‌وساز ساختمان‌های مسکونی و تجاری به چشم می‌خورد. اما در پس این رونق، معضلی جدی و رو به گسترش است، حجم بالای نخاله‌های ساختمانی که نه زیرساخت مناسبی برای بازیافت آن‌ها فراهم است و نه ظرفیت دفن موجود پاسخگوی این حجم تولید است.

به گزارش "همدان نیوز"، در همدان روزانه بیش از ۳۰۰۰ تن نخاله ساختمانی تولید می‌شود؛ رقمی قابل توجه که با توجه به محدودیت سایت دفن فعلی، زنگ خطر جدی برای مدیریت پسماند شهری به شمار می‌رود. سایت دفن نخاله نیز طبق برآوردها، تنها تا دو سال آینده ظرفیت پذیرش فعلی را خواهد داشت و هنوز جایگزین قطعی برای آن تعیین نشده است. از سوی دیگر، تقریباً هیچ زیرساخت مؤثری برای بازیافت مصالح ساختمانی در استان وجود ندارد.

به بررسی ابعاد این بحران با تکیه بر دیدگاه‌های معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان و یکی از اعضای هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا پرداخته‌ است. آنچه در ادامه می‌آید، روایت دو نگاه متفاوت به یک مسئله مشترک است.

معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان با اشاره به تولید سالانه بیش از یک میلیون و ۵۰ هزار تُن نخاله و ضایعات ساختمانی در این شهر، از نبود زیرساخت‌های بازیافت مصالح ساختمانی در کشور خبر داد و گفت: در حال حاضر ۹۹ درصد نخاله‌های تولیدی به سایت دفن در رباط شورین منتقل می‌شوند.

علی پناهی‌زاده با بیان اینکه در سال ۱۴۰۴ حدود یک میلیون و ۵۰ هزار تُن نخاله و ضایعات ساختمانی در شهر همدان تولید شده است، تصریح کرد: به‌طور میانگین روزانه بین ۳۰۰۰ تا ۳۱۰۰ تُن نخاله ساختمانی در شهر تولید می‌شود که به سایت دفن نخاله در منطقه رباط شورین حمل می‌شود.

وی با اشاره به رونق ساخت‌وساز در همدان، افزود: اگرچه آمار دقیقی برای مقایسه با سایر شهرهای غرب کشور در اختیار نداریم، اما به نظر می‌رسد حجم نخاله‌های تولیدی در همدان اندکی بیشتر از میانگین شهرهای غرب کشور باشد.

معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان در تشریح فرآیند جمع‌آوری نخاله‌ها گفت: پس از اخذ پروانه ساختمانی و نامه شروع به کار از منطقه شهرداری، مالک به سازمان مراجعه می‌کند. کارشناسان ما با بازدید از ملک، میزان خاکبرداری و نخاله تولیدی را برآورد کرده و مجوز لازم را صادر می‌کنند.

وی افزود: سپس مالک می‌تواند با این مجوز، از ماشین‌آلات سازمان یا بخش خصوصی برای حمل نخاله به سایت دفن استفاده کند.

بازیافت نخاله در همدان تقریبا صفر است

پناهی‌زاده در پاسخ به پرسش ایسنا درباره بازیافت نخاله‌های ساختمانی، تأکید کرد: بحث جمع‌آوری و بازیافت دو مقوله کاملاً جدا هستند و متأسفانه نه در همدان، نه در استان و نه حتی در کشور، به‌صورت جدی امکان بازیافت مصالح ساختمانی وجود ندارد.

وی با اشاره به اینکه تجربه استان‌هایی مانند کرمانشاه و تهران در سال‌های گذشته نیز به شکست انجامیده و تعطیل شده است، افزود: در حال حاضر فقط تعداد محدودی از شهرها در کشور این کار را انجام می‌دهند که آن‌ها هم فعال نیستند.

به گفته این مقام مسئول، نبود صرفه اقتصادی مهم‌ترین دلیل بی‌میلی پیمانکاران به این حوزه است و با وجود تلاش‌های انجام‌شده، استقبال چندانی صورت نگرفته است، بنابراین فعلاً چاره‌ای جز دپو و دفن نخاله‌ها در سایت رباط شورین وجود ندارد.

وی همچنین از فعالیت حدود هشت اکیپ فعال خاکبرداری و تخریب در شهر همدان خبر داد و گفت: حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ دستگاه ماشین‌آلات سنگین در این زمینه فعالیت دارند، اما آمار دقیق نیست، زیرا بسیاری از این خودروها زیرمجموعه مستقیم ما نیستند.

معاون پسماند همدان از اجرای طرحی برای ساماندهی خودروهای حمل نخاله و بار در سطح شهر خبر داد و گفت: از سال‌های گذشته با همکاری سایر سازمان‌های شهرداری، طراحی نرم‌افزاری را آغاز کرده‌ایم که بر اساس آن، تمام خودروهای سنگین باری داخل شهر باید بارنامه شهری دریافت کنند.

وی افزود: پیش‌بینی می‌شود این طرح در نیمه دوم امسال اجرایی شود و در این صورت، تعداد دقیق خودروها، میزان بار حمل‌شده و مسیرهای تردد به‌طور کامل قابل ردیابی خواهد بود.

پناهی‌زاده مهم‌ترین چالش پیش‌روی سازمان پسماند شهرداری همدان را جانمایی محل جدید برای دفن نخاله‌ها دانست و گفت: سایت فعلی حدود ۳۰ سال است که مورد استفاده قرار گرفته و به دلیل نزدیکی به شهر، قرارگیری در مسیر راه‌آهن، نزدیکی به فرودگاه و احداث شهرک ویلایی در پشت سایت، حداکثر تا دو سال دیگر باید جابه‌جا شود.

وی با اشاره به اینکه دستورالعمل جانمایی سایت‌های دفن پسماند دارای ۳۰ تا ۳۱ آیتم سختگیرانه است، اظهار کرد: نزدیک به یک سال است که مطالعات تخصصی را با همکاری دو دانشگاه در همدان آغاز کرده‌ایم و چند نقطه نیز مشخص شده است.

معاون پسماند شهرداری همدان ادامه داد: محل جدید حتماً خارج از حریم شهر و احتمالاً در همان محدوده رباط خواهد بود، اما انتخاب نقطه‌ای نزدیک به شهر برای کاهش هزینه حمل و تخلیه، بسیار دشوار است.

وی با اشاره به تخلیه نخاله در حاشیه شهر و روستاهای اطراف، گفت: ۹۹ درصد نخاله‌های حاصل از مجوزهای رسمی به سایت دفن منتقل می‌شود، اما برخی نخاله‌های خرد ناشی از تعمیرات جزئی با خودروهای کوچک مانند نیسان و وانت در فاصله شهر و روستاها رها می‌شود.

پناهی‌زاده با بیان اینکه گشت‌های خودرویی و پنج کانکس در ورودی‌های شهر مستقر کرده‌ایم که خودروهای متخلف را توقیف و به مراجع قضایی معرفی می‌کنند، ادامه داد: همچنین شهرداری با ۶۰ دستگاه خاور، نسبت به پاکسازی این نقاط اقدام می‌کند.

این مقام مسئول با تأکید براینکه پیش‌بینی می‌شود ظرف یک یا دو سال آینده سایت جدید به بهره‌برداری برسد، اظهار کرد: تأکید اصلی در این پروژه، استفاده بلندمدت حداقل ۵۰ ساله است و از همین حالا در طرح‌ها و مذاکرات، ایجاد فضای تفکیک و بازیافت در ورودی سایت جدید پیش‌بینی شده تا فقط مواد کاملاً غیرقابل استفاده دپو شوند.

به گفته این مقام مسئول، برای سایت جدید حداقل ۵۰ هکتار زمین نیاز است و تلاش می‌شود از اراضی ملی و منابع طبیعی غیرقابل استفاده برای این پروژه تملک شود، زیرا تملک ریالی هزینه بسیار بالایی دارد.

پناهی‌زاده با اشاره به اهمیت آموزش شهروندی، بیان کرد: سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۳۷ هزار و ۵۷۴ نفر را تحت آموزش‌های مرتبط با مدیریت پسماند قرار داده است.

وی خاطرنشان کرد: این آموزش‌ها از طریق هشت روش مختلف انجام شده و بیش از ۷۷ درصد آن به‌صورت غیرحضوری و از طریق پلتفرم نرم‌افزاری «به‌روب» بوده است.

عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا در ادامه با بیان اینکه مهم‌ترین چالش در مدیریت پسماند همدان مکان‌یابی مناسب برای دفن زباله است، گفت: سایت کنونی اشباع شده و مشکلات زیادی ایجاد کرده است.

حسن سجادزاده با تأکید بر ضرورت مکانیابی جدید، اظهار کرد: الزاماً نباید تنها یک مکان برای این موضوع تعریف شود؛ در سه محور اصلی تهران، همدان و کرمانشاه می‌توان سه سایت زباله را بررسی و استفاده کرد.

وی افزود: در این مسیر، ملاحظات زیست‌محیطی، دوری از مراکز مسکونی، عوارض زمین و کاربری‌های اطراف باید مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به اینکه چالش بعدی، فرایند سنتی جمع‌آوری و دفن زباله است، خاطرنشان کرد: متأسفانه هنوز از فناوری‌های روز دنیا برای تبدیل فرآورده‌های زباله به کالاهای باصرفه اقتصادی استفاده نمی‌شود و در این زمینه با خلأ جدی مدیریتی مواجه‌ایم.

این عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا درباره نخاله‌های ساختمانی، تصریح کرد: حجم نخاله‌های ساختمانی در ایران و به‌ویژه همدان زیاد و عمر ساختمان‌ها کوتاه است و همین مسئله باعث انباشت بیشتر نخاله شده، در حالی‌که هنوز فرایند مدیریتی مناسبی برای کاهش آن ایجاد نشده است.

سجادزاده با تأکید بر نیاز به فرهنگ‌سازی و آموزش مردم برای تفکیک زباله‌های تر و خشک، استفاده از کانکس‌های بازیافت سیار، جداسازی چوب، فلزات و پلاستیک، و نیز تفکیک زباله در مبدأ با کدگذاری و برچسب‌گذاری، خاطرنشان کرد: همچنین باید از دستگاه‌های سنگ‌شکن سیار در محل تخریب استفاده کرد و مشوق‌هایی مانند معافیت عوارض برای واحدهای بازیافت در نظر گرفت.

وی با اشاره به اینکه هر زمین خالی و متروکی در شهر به انبار نخاله تبدیل شده است، گفت: سیاست‌های بازدارنده و تشویقی ما ضعیف است و ایجاد بازارچه‌های روز برای فروش مستقیم محصولات حاصل از زباله می‌تواند راهگشا باشد.

این کارشناس شهری در ادامه گفت: شهرداری می‌تواند با احداث بازارهای مصالح بازیافتی، کمک به سرمایه‌گذاران برای تأسیس کارگاه‌ها و کارخانه‌های بازیافت ثابت یا سیار، و همچنین قانون‌گذاری و نظارت مؤثر، این فضا را مدیریت کند.

سجادزاده با تأکید براینکه رویکرد فناوری اطلاعات، سامانه‌های دیجیتالی برای آموزش و کنترل مسیرهای دفع زباله و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز نیز در این زمینه بسیار مؤثر است، ادامه داد: همچنین با ایجاد ابزارهای مالی و مشوق‌های سرمایه‌گذاری، باید بخش خصوصی را وارد این حوزه کرد تا مدیریت پسماند از شهرداری خارج شده و این «طلای کثیف» به منبع درآمد پایدار تبدیل شود.

این استاد شهرسازی در ادامه با بیان اینکه مشکل امروز همدان، مکانیابی صحیح دفع زباله است که هنوز در این خصوص به نتیجه نرسیده‌ای، اظهار کرد: ناکارآمدی درون‌سازمانی، فقدان بهره‌گیری از فناوری اطلاعات، ضعف سیستم اطلاعاتی، ضعف در سازماندهی و راهبری طرح‌ها، ناآگاهی شهروندان و قوانین ناکارآمد نیز از دیگر مسائل و مشکلات این حوزه به شمار می‌روند.

این استاد دانشگاه با اشاره به اثرات زیست‌محیطی و اقتصادی این بحران، گفت: سایت فعلی با توسعه شهر، کارآمدی خود را از دست داده و ساکنان اطراف را با مشکلات جدی مواجه کرده است.

وی با بیان اینکه شیب شهر و دفع آب‌های سطحی نیز باعث آلودگی منابع آبی شده و هزینه‌های زیادی به مدیریت شهری تحمیل کرده است، ادامه داد: کاهش ارزش اقتصادی زمین‌های اطراف سایت‌های زباله و تخریب زیستگاه‌های حساس شهری نیز از دیگر آسیب‌های جدی این وضعیت است.

سجادزاده با تأکید بر اینکه باید این تهدید را به فرصت تبدیل کنیم، اظهار کرد: استفاده از کارگاه‌های بازیافت سیار، فناوری‌های زیست‌محیطی و حرکت به سمت توسعه اقتصادی-اجتماعی، راهکار اصلی است.

عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا  تصریح کرد: همان‌طور که در برخی کشورها زباله به محصول صنعتی و قابل استفاده تبدیل می‌شود، ما نیز با مکان‌یابی صحیح، جلب مشارکت بخش خصوصی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین می‌توانیم این «ثروت کثیف» را به درآمدی پایدار تبدیل کنیم.

با توجه به حجم بالای تولید نخاله‌های ساختمانی در همدان، نبود زیرساخت‌های مؤثر برای بازیافت، محدودیت ظرفیت سایت دفن فعلی و رهاسازی بخشی از نخاله‌ها در حاشیه شهر و جاده‌های اطراف، روشن است که مدیریت این پسماندها به یکی از چالش‌های جدی شهری تبدیل شده است. حل این مسئله تنها با دفن نخاله‌ها امکان‌پذیر نیست و نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، جانمایی اصولی سایت جدید، توسعه فناوری‌های بازیافت، مشارکت بخش خصوصی و فرهنگ‌سازی عمومی است. در غیر این‌صورت، نخاله‌های ساختمانی همچنان به تهدیدی برای محیط‌زیست، سیمای شهری و سلامت شهروندان تبدیل خواهند شد./ ایسنا