کنارگذر همدان؛ راهی که یا ساخته میشود یا جایگزین!
- توضیحات
- منتشر شده در شنبه, 28 شهریور 1405 10:29
- نوشته شده توسط فرشته اکبری
کنارگذر همدان پس از سالها هنوز به پایان نرسیده و پرسشها درباره مسیر، میزان پیشرفت و آینده آن پابرجاست؛ در ادامه پیگیری این پروژه سراغ یکی از نمایندگان مردم در مجلس رفتیم تا پاسخ این پرسشها را از زبان او بشنویم و بدانیم کنارگذر همدان؛ راهی است که ساخته یا جایگزین میشود.
به گزارش "همدان نیوز"، سالها از آغاز ساخت کنارگذر همدان گذشته، اما پرونده این پروژه هنوز بسته نشده است؛ پس از بررسی وضعیت مسیر و طرح پرسشهایی درباره میزان پیشرفت و کارکرد آن این بار موضوع از عباس صوفی، نماینده مردم همدان و فامنین در مجلس پیگیری شد تا پاسخ مستندی درباره آنچه ساخته شده، آنچه باقی مانده و تصمیمهای پیشرو به دست آید؛ پاسخهایی که خود سرآغاز مرحله دیگری از پیگیری است.
پروژه کنارگذر همدان از چه سالی آغاز شد و اکنون در چه وضعیتی قرار دارد؟
پروژه کنارگذر همدان از سال ۱۳۸۷ آغاز شده و اکنون حدود ۱۷ سال از شروع آن میگذرد اما متأسفانه از همان ابتدا جانمایی پروژه با اشکال اساسی همراه بوده است.
باید مشخص شود این جانمایی بر چه مبنایی انجام شده و چرا به جای اینکه کنارگذر در فاصلهای منطقی از شهر احداث شود حدود ۲۰ کیلومتر از ورودی شهر فاصله گرفته است.
همدان دروازه ورود به غرب کشور است و در کنار موضوع ترافیک مسئله اقتصاد شهر نیز باید در طراحی چنین مسیرهایی مورد توجه قرار گیرد. وقتی طرحی با عنوان کنارگذر در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شهر احداث میشود عملاً مسیر شهر از غرب کشور جدا خواهد شد و همدان در این بخش از جریان عبوری فاصله میگیرد.
یعنی معتقد هستید اصل مشکل از جانمایی پروژه آغاز شده است؟
سؤال این است که در آن زمان چه کسانی و با چه دلیلی تصمیم گرفتند کنارگذر به جای اینکه در مجاورت شهر قرار گیرد، در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری جانمایی شود این افراد باید درباره مبنای این تصمیم پاسخ دهند.
در تمام متون استاندارد راهسازی و استانداردهای مربوط به حریم شهرها و طراحی کنارگذرها، فاصله کنارگذر از شهر حداکثر حدود پنج کیلومتر در نظر گرفته میشود. بنابراین فاصله حدود ۲۰ کیلومتری کنارگذر همدان از شهر موضوعی است که باید از نظر فنی و کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد.
درباره میزان پیشرفت پروژه نیز اعداد متفاوتی مطرح میشود، پیشرفت واقعی کنارگذر چقدر است؟
اگر پروژه را از جاده ملایر تا جاده کرمانشاه در نظر بگیریم حدودا ۳۰ درصد آن اجرا شده است؛ اینکه برخی افراد به مردم میگویند پروژه ۸۰ درصد پیشرفت داشته درست نیست و این عدد با واقعیت پروژه تطابق ندارد.
البته اینجا نباید پروژه را صرفاً به بخش شرقی و غربی تقسیم کرد، کنارگذر تعریف مشخصی دارد و این پروژه از روز اول از جاده ملایر تا جاده کرمانشاه تعریف شده و باید با همین مقیاس درباره میزان پیشرفت آن صحبت کرد.
در حال حاضر آنچه از ورودی پلیسراه و به عنوان کنارگذر غربی در دست احداث بوده، حدود یکی دو کیلومتر از ورودی اقدامی صورت نگرفته است؛ پس از آن نیز حدود ۱۸ کیلومتر آسفالت شده که عرض آن حدود ۱۱ متر است.
چرا تقسیم پروژه به بخش شرقی و غربی را درست نمیدانید؟
چون وقتی اسم کنارگذر میآید، دیگر نمیتوان گفت بخش شرقی یا غربی؛ کنارگذر باید بتواند تردد خودروهایی را که از مسیرهای مختلف وارد محدوده شهر میشوند، از شهر خارج کند.
این پروژه از جاده ملایر تا جاده کرمانشاه تعریف شده و بر اساس مستندات قرار بوده خودروهای سنگینی که از جاده ملایر میآیند، وارد شهر نشوند و از کنارگذر عبور کنند.
از همین رو اگر بخواهیم فقط بخشی از مسیر را ملاک قرار دهیم و بخش دیگر را نادیده بگیریم، در واقع کارکرد واقعی پروژه را نادیده گرفتهایم.
بنابراین از نظر شما وقتی مسیر از جاده ملایر تا جاده کرمانشاه را ملاک قرار دهیم، میزان پیشرفت اعلام شده قابل قبول نیست؟
دقیقاً، اگر پروژه از جاده ملایر تا جاده کرمانشاه تعریف شده باشد، باید کل این مسیر را در محاسبه پیشرفت لحاظ کنیم، از جاده ملایر تا جاده تهران بخشی از مسیر است که کار نشده و نمیتوان با اعلام درصدی از همین بخش، پیشرفت کل پروژه را ۸۰ درصد اعلام کرد.
اگر نیمی از پروژه که هیچ اقدامی در آن صورت نگرفته را لحاظ کنیم همچنین بخش دیگر که حدود ۳۰ درصد کار انجام شده باشد را مد نظر قرار دهیم در نهایت ۳۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
باید محاسبه دقیق و منطقی صورت گیرد، این مسئله یک موضوع ساده ریاضی است و نمیتوان اعداد را به شکلی بیان کرد که مردم تصور کنند پروژه تقریبی تکمیل شده است.
آیا از نظر فنی مسیر موجود را میتوان یک کنارگذر استاندارد دانست؟
طبق شواهد و قراین کنارگذر باید به صورت اتوبان یا بزرگراه احداث شود اما اینجا متأسفانه با یک جاده رفت و برگشت مواجه هستیم که ناایمن است.
یک جاده با عرض حدود ۱۱ متر با شانههای آن، برای مسیری که قرار است نقش کنارگذر را ایفا کند وضعیت مناسبی ندارد؛ این مسیر از نظر فنی بیشتر به یک جاده دسترسی شباهت دارد تا یک کنارگذر استاندارد.
پیشنهاد استفاده یکطرفه از این مسیر برای حل موقت مشکل را چطور ارزیابی میکنید؟
اینکه گفته شود به صورت موقتی از مسیر به طور یکطرفه استفاده کنیم، مشکل را حل نمیکند به خصوص اینکه ما اساساً چیزی به نام کنارگذر یکطرفه نداریم.
فرض کنید خودروهایی که به سمت کرمانشاه میروند، همچنان از داخل شهر عبور کنند، در این صورت چه اتفاقی افتاده است؟ بخشی از خودروها از کنارگذر عبور میکنند و بخش دیگر وارد شهر میشوند پس مشکل اصلی همچنان باقی است.
نمیشود گفت چون فعلاً امکان تکمیل پروژه وجود ندارد از کنارگذر یکطرفه استفاده کنیم، کنارگذر تعریف فنی مشخصی دارد و باید بر اساس همان تعریف اجرا شود.
یکی از ایرادات مطرح شده وضعیت ایمنی مسیر است؛ این موضوع چقدر جدی است؟
بسیار جدی است؛ مسیر فعلی رفت و برگشت است و از نظر ایمنی اشکالات زیادی دارد. کنارگذر استاندارد باید برای تردد رفت و برگشت طراحی شود و الزامات ایمنی آن رعایت شود.
اگر روزی این مسیر افتتاح شود و دو خودروی سنگین ۴۰ یا ۵۰ تنی در آن دچار حادثه شوند، با توجه به شرایط مسیر ممکن است پشت سر آنها کاملاً قفل و مسیر مسدود شود، لذا خطر این وضعیت از همین حالا مشخص است.
در همین بخش اجرا شده چه نواقصی وجود دارد؟
حتی همین حدود ۳۰ درصدی که اجرا شده نیز کامل نیست، چراکه از جاده تهران تا بخش آسفالت شده حدود ۶۰۰ متر تملک نشده و یک پل نیز در مسیر وجود دارد که نیمهکاره است.
از طرفی جاده تهران هم به یک پل بزرگ نیاز دارد و نمیتوان بدون احداث پل مسیر را به شکل کامل و ایمن به بهرهبرداری رساند و این موضوع از نظر ایمنی اهمیت دارد.
در محدوده جاده بیجار نیز یک پل باید احداث شود که هنوز کامل نشده و در ادامه در جاده کرمانشاه نیز تملکهایی انجام نشده است.
از همین حیث مسئله فقط آسفالت کردن چند کیلومتر جاده نیست، چند بخش اساسی پروژه باقی مانده که برای تکمیل آنها باید تملک، احداث پل و سایر عملیات فنی انجام شود.
برآورد شما از هزینه تکمیل این بخشها چقدر است؟
برآورد دقیق نیازمند کار کارشناسی است اما به نظر من هزینه تکمیل این بخشها کمتر از ۳ همت نیست؛ یعنی حداقل حدود ۳ هزار میلیارد تومان.
اگرچه این رقم در حد پیشبینی است؛ باید دقیق محاسبه شود و تمام بخشهای باقیمانده را ببینند؛ از پلها و تملکها گرفته تا تکمیل مسیر.
نمیشود فقط یک عدد اعلام کرد و بعد با پاره کردن روبان گفت پروژه تمام شده است، به تعبیری مردم باید آمار دقیق را بدانند و کار کارشناسی شده پیش رود.
شما علاوه بر مسائل فنی درباره آثار اقتصادی جانمایی کنارگذر نیز صحبت کردهاید، این موضوع چه اهمیتی دارد؟
بسیار مهم است؛ همان طور که پیشتر گفتم، همدان دروازه ورود به غرب کشور است. وقتی کنارگذر در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شهر قرار میگیرد، بخش زیادی از خودروهایی که از مسیرهای عبوری استفاده میکنند دیگر وارد شهر نمیشوند.
این مسئله فقط موضوع ترافیک نیست؛ اقتصاد شهر نیز باید دیده شود. شهر از مسافر، زائر و تردد عبوری تأثیر اقتصادی میگیرد وقتی مسیر را به شکلی طراحی کنیم که همه مستقیم از کنار شهر عبور کنند، بخشی از این ظرفیت اقتصادی از همدان حذف خواهد شد.
آیا این مسئله از نظر فرهنگی نیز اهمیت دارد؟
بله، ما در همدان هر سال میزبان زائران اربعین هستیم و به این موضوع افتخار میکنیم به نحوی که سالانه میلیونها نفر زائر امام حسین از مسیر همدان عبور میکنند.
اگر مسیر به شکلی باشد که همه این افراد بدون ورود به شهر از کنار آن عبور کنند، فقط یک مسئله اقتصادی ایجاد نمیشود، بلکه از نظر فرهنگی نیز ارتباط شهر با این جریان عظیم انسانی کمتر میشود.
پس وقتی درباره کنارگذر صحبت میکنیم باید اقتصاد، فرهنگ، ترافیک و توسعه شهری را در کنار هم مدنظر قرار دهیم.
با وجود این انتقادها، آیا با اصل ساخت کنارگذر مخالف هستید؟
خیر، من به هیچ وجه منکر ساخت کنارگذر در همدان نیستم و با اصل آن مخالفتی ندارم. حرف من این است که جانمایی و اجرای آن باید بر اساس اصول فنی و کارشناسی انجام میشد.
حالا که پروژه اجرا شده دیگر نمیتوان صورت مسئله را پاک کرد؛ ما مخالف تکمیل آن نیستیم، اگرچه نباید واقعیت پروژه را از مردم پنهان کنیم و نباید آمار نادرست به مردم بدهیم.
با توجه به هزینه بالای تکمیل پروژه و محدودیت منابع دولت، راهکار چیست؟
دولت در شرایط فعلی با مشکل منابع مالی مواجه است و این مسئله فقط مختص همدان نیست؛ به تعبیری دولت در حوزه اعتبارات عمرانی مشکل دارد و شرایط جنگی و محدودیت منابع نیز بر آن اثر گذاشته است.
اما میتوان از ظرفیت شهرداری استفاده کرد؛ شهرداری منابعی دارد و میتوان با مشارکت دولت و شهرداری و استفاده از ظرفیتهای مختلف از جمله ماده ۵۶، برای اجرای پروژه کمربندی اقدام کرد.
یعنی در کنار تکمیل کنارگذر، گزینه دیگری نیز برای حل مشکل ترافیکی شهر مطرح است؟
بله، ما موضوع کمربندی شهر همدان را مطرح کردهایم؛ حتی صورتجلسهای آماده و مطرح شده است.
پیشنهاد ما این است که از ظرفیت طرح جامع برای ایجاد کمربندی شهر همدان استفاده شود؛ به شکلی که هم کمربندی شهر ایجاد شود و هم بتواند نقش کنارگذر را ایفا کند.
به نظرم این راهکار عملیاتیتر است، اجرای آن میتواند سریعتر باشد و در نهایت نیز یک مسیر استاندارد برای شهر ایجاد میشود.
آیا برای اجرای کمربندی برآورد هزینهای انجام شده است؟
بنده برآورد دقیق هزینه انجام ندادهام، اما اصل موضوع این است که کمربندی شهر همدان باید اجرا شود، هر میزان هزینهای که داشته باشد باید برای آن تصمیمگیری شود چراکه در طرح جامع همدان دیده شده است.
در جلسهای که در وزارتخانه داشتیم نیز تأکید کردم که این طرح باید اجرا شود؛ شهرداری هم آمادگی شروع کار و حتی کلنگزنی را دارد، اگرچه در طرح جامع، کمربندی دو اشکال اساسی دارد که باید اصلاح شود.
این دو اشکال چیست؟
اشکال نخست این است که مسیر کمربندی در محدوده کوی حسنآباد و علیآباد وارد محدوده خانههای مردم شده که باید بازنگری و اصلاح شود تا مسیر کمربندی از داخل خانههای مردم عبور نکند.
باید مسیر به گونهای اصلاح شود که این مشکل برای مردم ایجاد نشود؛ اشکال دوم این است که در طرح کمربندی، کوی پرواز به شکل مناسبی دیده نشده است.
چرا کوی پرواز اهمیت ویژهای در این طرح دارد؟
کوی پرواز حدود ۴۰ هزار نفر جمعیت خواهد داشت و برای آینده آن نیز توسعه جمعیتی قابل توجهی پیشبینی شده، همچنین قرار است طی یکی دو سال آینده حدود ۱۰ هزار خانواده در این محدوده ساکن شوند.
اگر فرض کنیم ۵۰ درصد این خانوادهها خودرو داشته باشند، حدود پنج هزار خودرو به شبکه ترافیکی منطقه اضافه میشود. این خودروها در ساعات صبح به سمت بلوارها و به ویژه بلوار شهید همدانی حرکت خواهند کرد، در حالی که همین حالا نیز در این محدوده مشکل ترافیکی داریم.
بنابراین اگر از امروز برای این حجم تردد فکری نشود، در آینده مشکل ترافیکی تشدید خواهد شد.
برای حل این مشکل چه پیشنهادی دادهاید؟
پیشنهاد ما این است که در طرح کمربندی، برای کوی پرواز نیز دسترسی مناسب و خروجی در نظر گرفته شود؛ به شکلی که این دسترسی بدون ایجاد مشکل برای مسیر اصلی و شهروندان ایجاد شود.
این موضوع باید از ابتدا در طراحی دیده شود، نه اینکه بعد از اجرای پروژه به فکر دسترسی مردم بیفتیم.
برای اصلاح این ایرادات تصمیمی گرفته شده است؟
بله، در جلسه اخیر توافق شد همزمان با آغاز کار یک گروه کارشناسی به مسئولیت استاندار تشکیل شود تا این دو اشکال و سایر مسائل فنی بررسی شود.
یکی از موضوعات نگرانی مردم کوی پرواز است که باید در طراحی لحاظ شود، مردم حق دارند وقتی کمربندی در نزدیکی خانههایشان قرار میگیرد، نسبت به آن نگران باشند.
شما تأکید ویژهای بر تشکیل گروه کارشناسی دارید؛ جز اینکه همه معتقد به کار کارشناسی هستیم این موضوع دلیل دیگری دارد؟
بنده معتقدم موضوع کنارگذر و کمربندی یک موضوع کاملاً فنی و مهندسی است، نمیتوان با حرفهای کلی درباره آن تصمیم گرفت.
ما باید از متخصصان راه و شهرسازی سؤال کنیم، حتی پیشنهاد من این است که چند مهندس راهساز و متخصص در محل کنارگذر حاضر شوند و درباره وضعیت فنی پروژه اظهارنظر کنند.
بهتر است از متخصصان پرسیده شود که آیا این مسیر بر اساس تعریف فنی، واقعاً کنارگذر است یا یک جاده دسترسی.
به نظر شما چرا چنین وضعیتی در پروژه ایجاد شده است؟
ابتدا پروژه کلنگزنی میشود و هزینههای زیادی چه از سوی سرمایهگذار خصوصی و چه از سوی دولت صرف میشود، بعد در میانه راه متوجه میشوند که در طراحی یا جانمایی اشکال وجود داشته است.
مشکل اینجاست که چرا قبل از شروع پروژه، نقشه و کارکرد آن دقیق بررسی نشده است؟ باید از ابتدا مشخص میشد کنارگذر چیست، چه عرضی باید داشته باشد، مسیر رفت و برگشت آن چگونه است و دسترسیهای آن به چه شکل باید طراحی شود.
یعنی نگرانی اصلی شما این است که تجربه پروژههای گذشته دوباره تکرار شود؟
دقیقاً، نباید داستان کنارگذر به سرنوشت پروژههایی مانند آب همدان دچار شود؛ یعنی سالها زمان بگذرد و چند هزار میلیارد تومان هزینه شود و بعد مشخص شود طراحی یا تصمیم اولیه اشکال داشته است.
در موضوع آب همدان بحثهای فنی و مهندسی جدی وجود دارد، درباره تصفیهخانه پیگیری میشود تا حداکثر سه ماه آینده کیفیت و مزه آب اصلاح شود، درباره سایر مسائل آب نیز پیگیریهایی در حال انجام است و اینها نشان میدهد ما در همه حوزهها باید نگاه مهندسی داشته باشیم.
اگر بخواهید یک جمعبندی فنی از وضعیت کنارگذر ارائه دهید، چه میگویید؟
جمعبندی من این است که کنارگذر همدان از نظر جانمایی و از نظر اجرا با اشکالات جدی مواجه است، پروژه از سال ۱۳۸۷ آغاز شده و پس از سالها هنوز بخش زیادی از آن اجرا نشده است.
حدود ۳۰ درصد پروژه اجرا شده، اما همین بخش نیز دارای نواقصی مانند تملکهای انجام نشده، پلهای نیمهتمام و مشکلات ایمنی است، برای تکمیل آن نیز حداقل چند هزار میلیارد تومان اعتبار لازم است.
در چنین شرایطی باید واقعیت را به مردم گفت؛ اگرچه تأکید میکنم من مخالف کنارگذر نیستم و لزوم اجرای کمربندی شهر را نیز قبول دارم اما معتقدم هر دو موضوع باید با کار کارشناسی و بر اساس استانداردهای فنی دنبال شود.
و مطالبه شما از مسئولان و متولیان این پروژه چیست؟
مطالبه این است که با مردم صادقانه صحبت شود، اگر پروژه ۳۰ درصد پیشرفت دارد، همان ۳۰ درصد اعلام شود و اگر برای تکمیل آن سه همت یا بیشتر اعتبار نیاز است، عدد واقعی گفته شود.
همچنین باید متخصصان راه و شهرسازی درباره جانمایی، عرض مسیر، رفت و برگشت، ایمنی، پلها، تملکها و دسترسیهای پروژه اظهارنظر کنند.
مردم نباید با حرفهای زیبا و اعداد غیرواقعی مواجه شوند؛ هر کلمهای که درباره این پروژه گفته میشود بار فنی و حقوقی دارد و باید دقیق باشد.
ما اصولاً نباید به حداقلها قانع باشیم و باید بهترین و استانداردترین مسیر را برای مردم ایجاد کنیم.
در نهایت اگر قرار است این پروژه تکمیل شود، باید تکمیل آن بر اساس اصول فنی باشد و اگر قرار است کمربندی شهر اجرا شود، آن هم باید بر اساس طرحی اصلاح شده و کارشناسی انجام شود.
مسئله اصلی این است که دوباره همان اشتباهات گذشته تکرار نشود، ما در همه حوزهها باید نگاه مهندسی داشته باشیم؛ چون وقتی این نگاه وجود نداشته باشد، نتیجه پروژهای میشود که سالها زمان میبرد، هزینه سنگینی به کشور و مردم تحمیل میکند و در نهایت مشخص میشود که از ابتدا تصمیم درستی درباره آن گرفته نشده است.
کنارگذر همدان اکنون بیش از آنکه به روایت تازهای از هر حیث نیاز داشته باشد به یک تصمیم قاطعانه برای بخش ساخته شده و یک برنامه مشخص برای بخش باقیمانده نیاز دارد؛ تا این راه همچنان در میان وعدهها معطل نماند./ فارس
