پوکی استخوان و باورهای غلطی که مانع درمان سالمندان می‌شود

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با هشدار نسبت به شیوع پوکی استخوان در سالمندان و نقش باورهای غلط در تاخیر درمان این بیماری گفت: ناآگاهی عمومی مانع اصلی غربالگری زودهنگام است؛ با این حال، شناسایی و سنجش تراکم استخوان افراد در معرض خطر در استان به طور جدی دنبال می‌شود.

به گزارش "همدان نیوز"، پوکی استخوان از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیک استخوان، به‌ویژه در سالمندان و زنان پس از یائسگی است که مهم‌ترین پیامد آن شکستگی‌های ناشی از کاهش تراکم استخوان در مچ دست، مهره‌ها و لگن است.

پس از نخستین شکستگی، خطر شکستگی مجدد ۲ تا سه برابر افزایش می‌یابد و شکستگی لگن می‌تواند عوارض جدی، کاهش استقلال و حتی افزایش خطر مرگ را به دنبال داشته باشد.

متخصصان بر شناسایی افراد در معرض خطر، غربالگری پس از ۵۰ سالگی، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب و پرهیز از دخانیات برای پیشگیری از این بیماری تاکید دارند.

در دانشگاه علوم پزشکی همدان، خدمات غربالگری، تشخیص و درمان پوکی استخوان و نیز پیشگیری از شکستگی‌های مجدد در کلینیک پیشگیری از شکستگی‌های ثانویه (FLS) بیمارستان بعثت همدان ارائه می‌شود.

روز ۲۸ مهر ماه(۲۰ اکتبر) روز جهانی پوکی استخوان فرصتی برای آگاهی بیشتر از این بیماری است و در این راستا پیام روز جهانی استئوپروز " استخوان‌های محکم بسازیم و از آنها محافظت کنیم" تعیین شده است، با توجه به نقش پوکی استخوان در تهدید سلامت و استقلال سالمندان و اهمیت غربالگری با دکتر علی گلشائیان معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان به گفت و گو نشستیم که در ادامه می خوانید:

درباره ضرورت توجه به غربالگری پوکی استخوان بفرمایید؟

پوکی استخوان یا استئوپروز یکی از مهم‌ترین اختلالات متابولیک استخوان است که با کاهش تراکم استخوان و تغییر در ساختار آن همراه بوده و احتمال شکستگی را افزایش می‌دهد، این بیماری در سنین سالمندی شیوع بالاتری دارد و به‌ویژه در زنان پس از یائسگی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

مهم‌ترین و شایع‌ترین پیامد پوکی استخوان، شکستگی است که بیشتر در نواحی مچ دست، لگن و مهره‌های ستون فقرات مشاهده می‌شود، بر اساس آمارهای جهانی، شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان در افراد بالای ۵۰ سال، حدود یک نفر از هر سه زن و یک نفر از هر پنج مرد را در طول زندگی درگیر می‌کند.

شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان تنها یک آسیب جسمی ساده نیستند بلکه می‌توانند پیامدهای گسترده‌ای از جمله درد، محدودیت حرکتی، ناتوانی، کاهش کیفیت زندگی، از دست رفتن استقلال فردی و افزایش خطر مرگ در سالمندان به همراه داشته باشد.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم پس از وقوع نخستین شکستگی، خطر شکستگی‌های بعدی در هر دو جنس حدود ۲ تا سه برابر افزایش می‌یابد و در صورت بروز شکستگی مهره‌ای، این خطر می‌تواند تا چهاربرابر نیز افزایش پیدا کند.

از سوی دیگر، شکستگی لگن یکی از جدی‌ترین پیامدهای پوکی استخوان به شمار می‌رود و میزان مرگ‌ومیر در سال نخست پس از این نوع شکستگی، در برخی گزارش‌ها تا ۲۵ درصد عنوان شده است.

چرا پوکی استخوان اغلب دیر تشخیص داده می‌شود؟

با وجود آنکه پوکی استخوان از بیماری‌های قابل پیشگیری و دارای درمان‌های مؤثر است، در بسیاری از موارد به‌موقع تشخیص داده نمی‌شود.

پایین بودن سطح آگاهی مردم درباره بیماری، عوامل خطر، پیامدهای شکستگی و همچنین وجود باورهای نادرست درباره پوکی استخوان، از عوامل مهم تأخیر در تشخیص و درمان به شمار می‌رود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد تنها حدود یک‌سوم افراد مبتلا به استئوپروز یا استئوپنی (کاهش تراکم استخوان)، خود را در معرض خطر این بیماری می‌دانند.

همچنین بسیاری از بیمارانی که دچار شکستگی‌های مرتبط با پوکی استخوان شده‌اند، به دلایل مختلف درمان مناسب دریافت نمی‌کنند.

این تصور که "یک بار شکستگی اتفاق افتاده و دیگر شکستگی مجدد رخ نمی دهد" از دیگر باورهای نادرست است، در حالی که بروز یک شکستگی ناشی از پوکی استخوان، خود یک عامل هشداردهنده جدی برای خطر شکستگی‌های بعدی است.

این تصور که مردان به پوکی استخوان مبتلا نمی‌شوند نیز از باورهای غلط شایع است در حالی که اگرچه خطر بیماری در زنان بیشتر است، مردان نیز در سنین بالا در معرض پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن قرار دارند.

پیشگیری از پوکی استخوان باید از چه زمانی آغاز شود؟

کارشناسان بر اهمیت شناسایی به‌موقع افراد در معرض خطر و ارزیابی وضعیت استخوان پس از ۵۰ سالگی تأکید دارند.

با این حال، پیشگیری از پوکی استخوان نباید به دوران سالمندی محدود شود و داشتن سبک زندگی سالم از بدو تولد نقش اساسی در دستیابی به حداکثر توده استخوانی و حفظ سلامت استخوان‌ها در سال‌های بعدی زندگی دارد.

عوامل مهم در حفظ سلامت استخوان چیست؟

فعالیت بدنی منظم و متناسب، تغذیه صحیح و متعادل و پرهیز از استعمال دخانیات برای داشتن استخوان های سالم مورد تاکید است.

دریافت مواد مغذی مورد نیاز استخوان و اجتناب از عوامل آسیب‌رسان می‌تواند در کاهش خطر پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن مؤثر باشد.

اقدامات دانشگاه علوم پزشکی همدان در حوزه پیشگیری و کنترل پوکی استخوان را بفرمایید؟

در دانشگاه علوم پزشکی همدان برنامه غربالگری و شناسایی افراد در معرض خطر پوکی استخوان در حال اجراست و بر اساس برنامه، در سال‌های اخیر اقدامات متعددی در زمینه شناسایی زنان بالای ۵۰ سال، ارجاع افراد نیازمند، انجام دانسیتومتری، تشخیص استئوپنی و استئوپروز و آغاز درمان بیماران در شهرستانهای همدان، بهار و تویسرکان انجام شده است.

سال گذشته پنج هزار و ۹۶۷ نفر تحت ارزیابی قرار گرفتند و در نیمه نخست سال جاری هم ۲۰ هزار و ۸۱ نفر ارزیابی شدند.

در این برنامه، افراد دارای عوامل خطر در ارزیابی اولیه، برای انجام سنجش تراکم استخوان (دانسیتومتری) ارجاع شده و در صورتی که دارای پوکی استخوان باشند تحت درمان و مراقبت قرار می گیرند.

برای پیشگیری از شکستگی‌های مجدد باید چکار کرد؟

یکی از اقدامات مهم دانشگاه علوم پزشکی همدان، ارائه خدمات تخصصی در کلینیک پیشگیری از شکستگی‌های ثانویه (FLS – Fracture Liaison Service) بیمارستان بعثت همدان است.

در این کلینیک، زنان و مردان بالای ۵۰ سال که دچار شکستگی ناشی از تروماهای خفیف مانند زمین‌خوردن شده‌اند، از نظر احتمال ابتلا به پوکی استخوان زمینه‌ای بررسی می‌شوند و در صورت نیاز برای انجام دانسیتومتری و اقدامات تشخیصی و درمانی لازم ارجاع خواهند شد.

بیماران مبتلا به پوکی استخوان پس از تشخیص، تحت آموزش، درمان و پیگیری مستمر قرار می‌گیرند تا خطر شکستگی مجدد کاهش یافته و از عوارض ناشی از بیماری پیشگیری شود.

سخن آخر و توصیه ای دارید؟

پوکی استخوان بیماری‌ای است که ممکن است تا زمان وقوع شکستگی، علامت واضحی نداشته باشد از همین رو افزایش آگاهی عمومی، اصلاح باورهای نادرست، شناسایی افراد در معرض خطر و دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی، نقش مهمی در کنترل این بیماری دارد.

با توجه به فرارسیدن روز جهانی استئوپروز، ۲۰ اکتبر مصادف با ۲۸ مهرماه، اجرای برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی می‌تواند فرصت مناسبی برای یادآوری این پیام مهم باشد که سلامت استخوان از دوران کودکی آغاز می‌شود و در تمام طول زندگی نیازمند مراقبت است.